Ivugabutumwa mu Rwanda: Uko Ryinjiye n'Uko Ryahinduye Umuco w'Abanyarwanda.
![]() |
| Abanyarwanda imbere y’urusengero gakondo, ikimenyetso cy’uko umuco n’iyobokamana bishobora kubana mu bumwe. |
Intangiriro
Ivugabutumwa ryatangiye kugera mu Rwanda mu mpera z’ikinyejana cya 19, rifite intego yo kugeza ubutumwa bwiza bwa Yesu Kristo ku Banyarwanda. Nyamara, ryarushijeho kugira ingaruka ndende ku buzima bw’imyemerere, imigenzo n’imico y’Abanyarwanda. Muri iyi nkuru, turasesengura uko amateka y’ivugabutumwa yagiye ahindura umuco nyarwanda, aho byuzuzanya n’aho byahuriranye n’ibibazo.
I. Ivugabutumwa mu Rwanda: Uko ryatangiye.
Mu 1900, Abamisiyoneri b’Abadage n’Abongereza batangiye kuza mu Rwanda, barimo ab’i Society of Missionaries of Africa (Pères Blancs) n’abandi bo muri Church Missionary Society (CMS). Bafatanyije n’ubutegetsi bwa Gikoloni, batangije ibikorwa byo kwigisha abantu Bibiliya, kubaka insengero, no gufungura amashuri.
Ibikorwa by’ingenzi byaranze iri vugabutumwa harimo:
Guhindura abantu mu by’iyobokamana:
Abanyarwanda benshi batangiye kwemera ubukirisitu ndetse bagahindura imyemerere.
Gutangira uburezi bushingiye kuri Bibiliya:
Abamisiyoneri bashyizeho amashuri yigisha gusoma no kwandika, byaba iby’indimi cyangwa uburezi busanzwe, byose byahurizwaga ku butumwa bwa Bibiliya.
Gukumira imigenzo gakondo: Uko imigenzo yitwaga ubupagani nk’indirimbo n’ibigirwamana yahinduriwe isura mu myemerere ya gikirisitu.
II. Impinduka z’ivugabutumwa ku muco nyarwanda.
Ivugabutumwa ryagize ingaruka ku mico n’imihango gakondo, harimo:
Imihango y’ubukwe: Aho imigenzo nko gushyingirwa ku mugaragaro no guterekera byasimbuwe n’ubukwe bwemewe n’itorero ry’Abakirisitu.
Gusenga ibigirwamana: Ibyo byafatwaga nk’ubupagani bikurwaho, bigasimbuzwa amasengesho mu madini.
Amazina ya Kinyarwanda nka Nkundabantu na Habumuremyi yagiye asimburwa n’ay’Igikirisitu, ahandi agafatanywa.
Ibi byagaragaje uburyo ivugabutumwa ryahinduye umuco mu Rwanda, aho byatumye byinshi mu byo twitaga iby’umuco byavamo ishingiro rishya rishingiye ku kwizera kwa Gikirisitu.
III. Uko ivugabutumwa ryafashije kuzamura indangagaciro.
Nubwo ryakuraho byinshi mu migenzo gakondo, ivugabutumwa ryazanye indangagaciro nshya, harimo:
Ubupfura n’ubunyangamugayo: Ibi byanogejwe n’inyigisho za Bibiliya zikumira ibikorwa bibi, igamije kubaka umuryango n’igihugu kizira umwanda.
Kwiga no gusoma: Abanyarwanda benshi bigishijwe gusoma Bibiliya ndetse n’ibindi by’ingenzi byatumye basobanukirwa neza ibyo bakora no gukorera Imana.
Kwita ku miryango: Inyigisho z’ubumwe, gukundana n’ubwizerane mu muryango zateye imbere mu gihugu.
Izi ndangagaciro zatangiranye na ivugabutumwa byagaragaje ko abantu bashobora guhindura imyitwarire yabo mu buryo buhamye, ndetse bikagira ingaruka nziza mu muryango nyarwanda.
IV. Aho ivugabutumwa ryahanganye n’umuco.
Hari ibice by’umuco byavanyweho biturutse ku buryo byafatwaga n’abamisiyoneri:
Mu muco gakondo, kuboneza urubyaro byafatwaga nk’icyaha, kuko umugore wabyaraga abana benshi yafatwaga nk’ufite umugisha. Gukuramo inda byari ikizira, naho kubyara no kurera abana benshi byafatwaga nk’ishema.
Kuririmba indirimbo z’iwacu zari zifite ishingiro ariko zigafatwa nk’izo mu isi. Ibi byashimangiye ko ivugabutumwa ryavugaga ko mu muco w’Abanyarwanda hakwiriye guhinduka.
Imbyino za Kinyarwanda zahagaritswe mu nsengero kuko abamisiyoneri bigishije ivugabutumwa ryirinda imico bafataga nk’itemewe n’iyobokamana.
Ibi byose byahagaritse ibikorwa byinshi by’umuco byabaga bihuriye mu butumwa bwabaga buvugwa.
V. Guhuza Umuco n’Iyobokamana: Uburyo bushoboka.
Uyu munsi, hari intambwe yatewe mu guhuza umuco n’iyobokamana. Amatorero amwe n’amwe yemera ko:
Indirimbo za Kinyarwanda zikoreshwa mu rusengero, bigashyigikira imvugo n’imigenzo ya Kinyarwanda mu buzima bwa gikirisitu.
Imyambaro gakondo yambarwa mu bukwe bwera, nk'uburyo bwo guhesha agaciro indangagaciro za Gikirisitu.
Kwita ku babyeyi n’inkwano bifatwa nk’ibihesha agaciro indangagaciro za Bibiliya.
Ibi byose byerekana ko umuco wacu udakwiye kwangwa ahubwo ushobora gutunganywa n’ijambo ry’Imana, ugahabwa icyerekezo cyiza gishingiye ku kubaka umuryango wunze ubumwe.
Umwanzuro
Amateka y’ivugabutumwa mu Rwanda atwereka ko ryagize uruhare runini mu guhindura umuco nyarwanda, rimwe na rimwe ryawugizeho ingaruka mbi, ariko ahanini ryazanye indangagaciro nshya zubaka. Icy’ingenzi ni ukumenya gutandukanya ibyo dufite by’agaciro mu muco n’ibitubangamiye mu rugendo rwo kwemera Imana.
Ibibazo byo gutekerezaho:
Ni iyihe migenzo ya kera utekereza ko yaciwe n’abantu, kandi itarimo ikibi?
Ese hari aho ubona umuco wacu n’iyobokamana bikwiye kongera kuganirwaho kugira ngo bibane neza, nta ruhande rukandamijwe?
Dusangize igitekerezo cyawe.
Izindi Nkuru Zijyanye:
Kuva ku Migenzo Gakondo Kugana ku Kwizera: Inzira z’Abanyarwanda Bahinduye Imyumvire.
Umusanzu w’Iyobokamana mu Kurinda Umuco Nyarwanda binyuze mu Kwigisha, Gutoza n’Ubwubahane
Inshingano z’Umuco n’Iyobokamana mu Gukumira Ibyaha mu Muryango Nyarwanda.

Comments
Post a Comment